Bài viết

Cần câu cá : một vật dụng của đam mê

Tôi đã đề nghị được tham gia thực hiện trong công trình biên khảo các dụng cụ câu cá với Kreeks, đặc biệt về đề tài cần câu cá. Như ông ta đã vui vẻ chấp thuận, tôi đã viết bài biên khảo nhỏ này. Nhưng mà, nếu như mà bạn vẫn còn muốn đọc tiếp, có thể tôi sẽ "làm" thêm một bài nữa về máy câu cá nhỉ ?

 

Mong rằng, biên khảo này chỉ được xem như một sự "tiết lộ", và trong bất cứ trường hợp nào, vì nó không mang một tính chất kỹ thuật nào hết, bởi việc sản xuật các dụng cụ làm bằng chất liệu hỗn hợp "composite" là một nghề hoàn toàn chuyên môn !


"Composite " là gì ?


Đó là một câu trúc mà trong đó có ít nhất 2 thành phần, hoàn toàn khác biệt nhau. Và sự phối hợp 2 chất liệu này, người ta tạo thành được một vật liệu mới khác, có tính năng không giống như các chất liệu khởi điểm mà người ta đã dùng để làm ra nó. Ví dụ như bê tông cốt sắt (bê tông + sắt) và gỗ (sợi + nhựa gỗ)


Một chút về lịch sử...

 

Những chiếc cần câu mà ông cha của chúng ta thường dùng, làm bằng tre trúc (và tre trúc cũng là một hỗn hợp "composite"). Sau đó một thời gian, những nhà sản xuất cần câu đã triển khai loại cần câu dược làm bằng chất liệu "duralumin" (hỗn hợp nhôm), nhẹ và cứng hơn. Rồi thì, cần câu cá bằng sợ thủy tinh đã xâm nhập thị trường dụng cụ câu thời ấy, đó là một cuộc cách mạng trong kỹ thuật làm cần câu, bởi trước đó cách thức chế tạo cần không có gì để gọi là mới mẻ !

 

Kỹ thuật thực hiện sự ráp nối các đoạn cần câu lại với nhau, cũng đã phát triển theo tháng ngày. Người ta có thể phân biệt được có 3 phương pháp dùng để nối dài một chiếc cần câu gồm nhiều khúc lại với nhau, như sau :

 

1- Nối dài cần câu theo kiểu "thụt" (telescopique/Pháp)

 

Đây là cách nối dài các đoạn rời của một chiếc cần câu bằng phương pháp giản dị nhất (BBT: những đoạn rời của cần câu được lồng vào nhau, hình thái tưa như cây ăn-ten của TV hay bộ đàm talkie-walkie). Vẫn còn được áp dụng để sản xuất những cần câu tay thông dụng, và các loại cần câu tay mệnh danh "tốc độ", nhẹ - ngắn và gọn. Quá trình thực hiện loại cần câu với phương pháp nối dài này khá đơn giản so với các phương pháp khác, và điều đó khiến cho giá thành xuất xưởng của loại cần thụt, khá rẻ ! Tuy nhiên, phương pháp nối dài này, mang nhiều bất lợi, nhất là tính "ẻo lả" của thân cần trong khi thao tác, làm giảm thiểu sự chủ động của cần thủ trong mọi tình huống, như : bắt, dòng, dìu cá..., nhất là khi thời tiết đột ngột thay đổi - gió thổi mạnh, chẳng hạn ! Chưa kể, trong những trường hợp khác, khi mà cần thủ phải dựa vào các tính năng kỹ thuật của chiếc cần, để hy vọng lập thành tích, như trong các buổi câu thi.

 

Hình 1 : cần câu tay loại "thụt" (téléscopique)

Hình 2 : cần câu dùng máy loại "thụt" (téléscopique)

 

2- Nối dài theo kiểu "lắp" (emmanchement/Pháp) : thế hệ đầu tiên hay còn gọi là cần lắp truyền thống. (BBT: trái với cần thụt, các đoạn rời của cây cần câu không lồng vào nhau, mà được lắp/nhét vào nhau).

 

Dần dà, công nghệ làm cần lắp đã bỏ rơi phương thức chế tạo cần lắp theo kỹ thuật của thế hệ đầu tiên, tự vì loại cần này không cho phép tận dụng được các kỹ năng trong khi tác nghiệp. Hơn nữa, thân cần không đảm bảo được độ cứng và dẻo cần thiết phải có (cần không cong đều tại các mối nối !). Tuy nhiên, tôi cũng vẫn tin vào cách ráp nối này, vẫn là phương pháp ráp nối chắc chắn nhất. Mặt khác những cây cần câu Chép kiểu Anh, loại đắt tiền nhất, vẫn ứng dụng kỹ thuật này (hình thcứ chỉ hơi khác đi một chút, gọi là lắp nối kiểu spigot - xem hình 5, dưới cùng), tự vì nó cần đảm bảo sự chắc chắn, hơn nữa chiều dài tổng cộng của cây cần, ít khi vượt quá 4 mét, vì thế khuyết điểm của phương pháp không đáng lưu tâm !

 

Hình 3 : cần câu tay loại lắp (emmanchement)

Hình 4 : cần câu dùng máy loại lắp (emmanchement)

Hình 5 : cần chép Daiwa shotgun lắp kiểu Spigot


3- Nối dài theo kiểu "lắp" mới (thế hệ kế tiếp)

 

Là phương pháp ráp nối mang nhiều ưu điểm được ứng dụng hầu hết trên các loại cần lắp, dùng ở thị trường châu Âu. Kỹ thuật ráp nối này, cho phép độ cong của cần luôn đều đặn, lại cứng chắc, nhất là đối với loại cần tay thật dài mà các tuyển thủ thường dùng trong những buổi câu thi tầm cỡ.

 

Hỗn hợp composite được dùng trong công nghệ sản xuất cần câu

 

Sản phẩm này, gồm có 2 thành phần chính : chất nhựa resin và sợi phíp.

 

Nhưng thực tế, trong quá trình chế tạo (giai đoạn hấp nóng), lại sinh thêm một phần tử thứ ba, sự gian phân giữ vai trò khá quan trọng, vì nó đảm bảo cho sự kết dính giữa chất nhựa resine và carbon, cho phép truyền động, lực chịu đựng bởi resin và sơi phíp.

 

Chất nhựa resine kết dính, thường thuộc loại epoxit, bởi lý do hóa chất này có các tính năng tốt nhất trong ứng dụng kỹ thuật.

 

Thông thường có 3 loại sợi phíp

  1. Phíp sợi thủy tinh (càng ngày càng ít được dùng, vì nó có cấu trúc quá đậm đặc)

  2. Phíp sợi carbon (sợi than)

  3. Phíp sợi Aramide (còn gọi là sợi Kevlar)

Sợi phíp carbon, mang nhiều tên gọi khác nhau, nhưng thường được xếp vào 2 loại chính :

  • Sợi phíp HM (High Modulus)

  • Và sợi phíp HR (High Resistance)

Dưới đây là bảng phân loại của các loại Phíp sợi carbon.

 

 

Sợi carbon HM : được kết tạo với đô cứng rắn lớn, bởi mođun Young. Nhưng sức chịu đựng kém hơn loại phíp sợi carbon HR, và người ta còn đánh giá rằng đặc tính của nó hơi mảnh dẻ, thường được dùng để thiết kế các loại cần câu cao cấp. Do bởi tính năng riêng, loại cần bằng sợi carbon HM được xem như rất rất lý tưởng đối với các cần thủ giàu kinh nghiệm khi cần phải áp dụng lối câu nhuyển và cần nhiều tính năng kỹ thuật.

 

Sợi carbon HR : được kết tạo với sức chịu đựng quan trọng do bới cấu trúc riêng của nó (gần như khó gãy), và khá dẻo dai. Sợ carbon HR được dùng trong công nghệ làm cần câu nhất là để sản xuất các loại cần câu cá to, hay cần câu... chép ! Tuy nhiên cũng còn có loại phíp sợi carbon khác mang cả 2 đặc tính cứng chắc và dẻo dai (may thay !!)

 

Phíp sợi Kevlar : Phíp Aramide, càng ngày càng ít được dùng trong các hợp chất "composite" , bởi lý do có thể chúng không được sản xuất nhiều, sự bền bỉ và quá chắc, gần như tuyệt đối của loại sợi này, làm hao mòn quá nhanh máy cắt. Và dưới cái nhìn của các nhà sản xuất, nó không đáp ứng được yêu cầu kinh tế !

 

Carbon là gì ?

 

Chất liệu carbon dùng trong sản xuất cần câu là một phó sản trong dây chuyền công nghệ khai thác dầu hỏa, đó là sự hỏa phân dầu mỏ (tương tự như công nghệ sản xuất than củi đại trà). Có thể nói, khi carbon trở thành thành phẩm, dưới dạng chỉ được quấn trong lõi cuốn. Sau đó, những sợi chỉ này được dệt thành vải (xem hình minh họa).

 

Hình 6 : chỉ carbon và vải sợi thành phẩm

 

Nhựa kết dính resin là gì ?

 

Chất nhựa kế dính resine dùng trong công nghệ thiết kế cần câu, không có gì khác hơn là chất nhựa plastic !

 

Người ta có thể phân biệt 2 loại plastic :

  • Loại plastic sẽ cứng dần khi nguội, và

  • Loại plastic sẽ bị cứng khi hâm nóng.

Trong công nghệ chế biến cần câu cá, loại plastic bị khô cứng khi hâm nóng, là chất nhựa kết dính được sử dụng. Ban đầu, chất nhựa plastic này ở trạng thái lỏng (lỏng một cách đậm đặc, như dầu nhớt), và sau một phản ứng hóa học, nó trở nên cứng chắc. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này, chỉ tiến chứ không lui, tức sau khi đã biến đổi từ thể lỏng sang thể đặc, nó không thể trở lại thành một chất lỏng như trước được, và chất nhựa plastic khi đã biến đổi trạng thái lỏng hoá đặc, không thể tái tạo được nữa ! Trừ khi, nó được chuyển hóa bằng một công nghệ khác, nhằm mục đích bảo vệ môi trường bằng cách thu hồi để tân dụng, nhưng đó lại là chuyện khác.

 

Thông thường loại resin được dùng làm cần câu thuộc loại resin epoxit, đông đặc và khô cứng bằng sức nóng, khá tốt để dùng trong nghiệp vụ.

 

Phương pháp thực hiện :

 

Cần câu cá, đặc biệt loại cần được liệt vào hàng tuyển, dùng để tranh tài, là loại cần có hiệu năng vào bậc nhất, thường được thiết kế với sự trợ giúp của phần mềm CFAO. Cấu hình của chúng được kiến tạo nhờ ở sự tính toán siêu việt của máy vi tính. Nhưng cũng chưa hết, trong dự kiến thiết kế một cần câu, nhà sản xuất còn phải có một kiến thức khá sâu rộng, mà kinh nghiệm là chủ chốt. Tức phải hiểu, cây cần câu dự kiến sẽ hoạt động như thế nào, khi cần thủ thao tác với nó, để phân tích thứ nguyên tập tính của cây cần, và đó không phải là công việc mà bất cứ ai cũng có thể làm được Mặt khác, toàn bộ thân cần không phải tất cả các đoạn đều dùng duy nhất một loại chất liệu carbon, hay cùng một cách thiết kế, tự vì một cây cần câu tốt, mỗi đoạn của thân cần, từ chuôi cho đến đọt, phải có các tác động khác nhau.

 

Phương pháp chế tạo :

 

Ngày nay, người ta có thể phân loại 2 cách chế tạo cần câu

  • Quấn chỉ sợi carbon thành thân cần (trên những cần câu mà bạn thấy có những vòng xoắn ốc, nhà sản xuất thường áp dụng phương pháp này, gồm các thương hiệu: Browning, Lerc, Malevé... (ảnh minh họa số 7)

Nói cho đúng, thì đấy là phương thức thực hiện đầu tiên được áp dụng tại châu Âu, bởi nhà sản xuất Lerc (phương pháp có tên Twin process) và nhà Garbolino có phương pháp tương tự là Viper process. Garbolino, một Cty Pháp, nhà sản xuất cần câu nổi tiếng, đã từng gia công cho các thương hiệu Browning và Malevé... Phương pháp Viper process có thể tạm diễn đạt như sau : người ta xếp những sợi carbon đã được nhúng vào chất kết dính resine quanh một cái trục (lõi), theo chiều dọc. Sau khi khô, rút lõi ra, một lớp phim mõng "cellophane" được phủ lên, kế tiếp được đưa vào lò hấp nóng (trong quá trình hấp, lò được hút hết khí (chân không) để làm chín chất kết dính resin). Sau cùng, lớp dây carbon, được quấn xoắn ốc bằng máy thêm bên ngoài, và đó là những công đoạn chính của một đoạn cần câu được thiết kế theo phương pháp Viper process.

 

Hình 7 : thân cần chế tạo theo phương pháp quấn sợi carbon quanh lõi

  • Cách thứ hai là phương pháp cặp hay gá trục (tất cả những thân cần câu có thiết diện nhẵn, đều dùng phương pháp này, ví dụ như công ty Reglass, gốc Italia.

Phương pháp này, còn gọi là phuơng pháp bán thành phẩm, thực hiện không bằng dây hay sợi carbon mà bằng vải carbon (ảnh minh học số 8). Vải carbon được cắt trước bằng tia laser theo một mẫu mã đã được vẽ sẵn, để tiết kiệm các phần dư thừa không có lợi trong dây chuyền sản xuất, vì giá thành của vải carbon khá cao. Sau khi cắt, vải sẽ được dùng làm cần câu được nhúng vào chất resine kết dính và quấn quanh một cái lõi (trục). Rồi thì, cả cái lõi được phủ bởi miếng vải carbon thấm ướt chất kết dính resin được đưa vào lò hấp nóng chân không. Thông thường các công đoạn thao tác chế tạo được thực hiện tự động bằng máy, bởi lý do các hoá chất làm cần tương đối độc hại cho sức khỏe con người ! (khí toả ra trong quá trình hâm nóng làm khô cứng chất resine)

 

Hình 8 : vải carbon

 

Cách chọn một cần câu : Cần nên biết, cần câu phải có một số các tiêu chuẩn khi chọn lựa, trong đó bao gồm :

  • Giá bán

  • Cứng rắn

  • Chắc chắn

  • Action (độ cong của cần. Ở đây tôi không quan tâm mấy đến trọng lượng của cây cần. Nó tác dụng như thế nào, đối với tôi đó mới là điều chính yếu !)

  • Thời gian bảo hành

Tóm lại, trong sự lựa chọn, luôn nên nhớ : gì cũng có ưu và khuyết điểm ! Một cây cần câu bằng chất liệu carbon HM, giá bán tương đối đắt, nhưng cứng rắn là ưu điểm. Một cây cần cứng, có độ cong ít, chắc chắn sẽ không dẻo dai ! Tuy đắt tiền, nhưng nó rất tuyệt để đương đầu trong tình huống : có lắm gió khi câu hoặc trên dòng nước chảy xiết ! Khi ấy, cây cần cứng sẽ là một công cụ tốt cho những ai lèo lái giỏi.

 

Những điểm quan trọng khác :

  • Một cây cần có đường kính chuôi cần to, đảm bảo độ cứng nhiều hơn là một cần câu có đường kính phần chuôi nhỏ, nếu chúng được chế tạo bằng một chất liệu như nhau, và cùng 1 nơi sản xuất.

  • Các đoạn cần dùng để ráp lại thành cần câu, càng dài thì cần câu càng cứng, vì càng ít các mối nối, và cũng ít đi các điểm chết trên thân cần.

  • Ở một cây cần lắp, các đoạn cần, luôn phải dùng các chất liệu carbon khác nhau khi thiết kế, bởi lý do, trên một cây cần tốt, không phải lóng nào cũng mếm, hay tất cả các lóng, luôn cứng, mà phải tùy ở tác dụng : đoạn này cần cứng, đoạn kia phải mềm, và đoạn khác dẻo hơn !

- Có nhiều cách để kiểm tra "action" của một cần câu.

  • Kinh nghiệm - cầm cần trên tay và và thử uốn cong.

  • Cột một viên chỉ nặng khoảng 50gr-100gr vào đầu cần

  • Đặt cần xuống đất, nắm mũi cần phía đọt, và thử uốn cong

  • Kết luận, một cần câu, có "action" tích lũy, tức phải cong đêu, không có điểm bị gấp. Thường các điểm gấp này là những yếu điểm của thân cần !

Tại sao cần lại bị gãy khi giật cá khá mạnh ?

 

Như bạn đã biết qua, các thao tác chế tạo cần câu. Thân cần được tạo bới nhiều lớp sợi hay lớp vải carbon, được kết dính lại với nhau bằng resine. Khi bị va chạm, có thể một hay nhiều lớp carbon đó, bị bứt phá ở bên trong, và điều này có khi bạn không nhìn thấy rõ vì lớp sơn phủ ngoài che kín, Tuy nhiên, những lớp carbon khác còn lại, vẫn nguyên vẹn, vì thế trong trường hợp bình thường, khi cần chưa bị sức ép bời một lực nào đó, cần thủ khó mà biết được là nó sẽ... gãy !

 

Sau một cú ném "xa bờ "với chì nặng, hay một cú "đóng" hết ga, cây cần bị gấp đôi, hay đứt lìa thành 2 đoạn... Đó là những gì bạn cần phải lưu ý trước, trong khi thao tác với cây cần nhìn nguyên vẹn mà đột nhiên nghe thấy tiếng kêu "rắc" ngắn gọn, báo động !

 

Tortue rùa (08/2007)

caucavietnam.com