Bài viết

Tìm hiểu về câu cá ở Trung Quốc.

 

Ở Trung quốc, tự lâu nay, câu cá vẫn luôn nằm trên giao lộ : truyền thống, thú tiêu khiển giải trí và để kết giao. Sự phân chia vùng miền của quốc gia này cũng rất là phức tạp, với nhiều chủng tộc khác hẵn nhau, từ Mông cổ cho đến giáp giới Tây tạng.

 

Do đó, nếu muốn biên khảo về cách câu cá của người TQ, chắc cần phải viết 1 cuốn sách dầy cộm, họa chăng mới nói hết được các phương pháp "bắt cá" của họ. Vậy thì dân câu TQ là ai ? Cách câu của họ câu ra làm sao ? Và câu được cá gì ? Cá câu được làm như thế nào để ăn...?

 

Đó là những gì mà người châu Âu muốn tìm hiểu ở người châu Á. Nhất là đối với một trong những dân tộc đã từng "biết cách" câu cá bằng cần, từ vài nghìn năm nay. F. Rodriguez sẽ đưa bạn đến Bắc Kinh, để câu cùng với Yu Quing, Li Hua, và Quian Gio... trong hồi ký của ông ta được chúng tôi ghi lại dưới đây.

 

Một ngư dân "2 tay, 2 cần", đang đánh bắt cá trên sông Yang Tse (Dương Tử)

 

Câu cá ở Trung quốc

 

Tại Bắc Kinh, mùa câu thường khai mở sau Tết trung thu (rằm tháng tám), tức vào khoảng giữa tháng chín dương lịch, nếu tôi không nhầm.

 

Dân câu Trung quốc hầu như chỉ luôn câu cá nước ngọt, thường là ở những vùng nước tự nhiên, với các cảnh quan của thiên nhiên, đẹp tuyệt vời. Vào mùa câu, ở thời điểm này, ngoài câu cá ra, đây cũng còn là dịp mà dân câu TQ tìm gặp lại các bạn câu quen biết cũ, hay để kết giao với những người bạn mới.

Gần như toàn cõi Trung Quốc, luật câu được thực hiện rất nghiêm nhặt, nhất là ở những vùng có nền kinh tế phát triển mạnh như Kiangsu (Giang Tô) hay Nankin (Nam kinh), Wuxi, Shangai (Thượng Hải)..., hoặc ở những thành phố lớn như Bắc Kinh.

 

Tất cả những người muốn câu cá bằng cần, bắt buộc phải gia nhập vào một "Ủy Ban" được nhà nước tổ chức, có cơ sở tại các thành phố. Nếu chỉ là dân câu "amateur" (câu cá giải trí), thì người đi câu phải nộp cho ủy ban một số tiên vào khoảng 40 "yuan", (nhân dân tệ) thời ấy, tương đương khoảng 10€, để được cấp giấy phép câu. Và giấy phép câu cá này, chỉ có giá trị tại những vùng nước qui định sẵn, chứ không thể mang dùng ở bất cứ nơi nào !

 

giấy phép câu cá >>

Vậy thì dân câu TQ, thường câu cá ở đâu ? Thông thường họ đến câu ở những nơi đã được qui hoạch, có diện tích rất lớn, trong đó, có những cái ao câu nhỏ được phân cách với nhau bằng những con đê. Lối vào luôn được kiểm soát bởi nhân viên bảo vệ. Tệ nạn câu trộm, nếu có, thường chỉ xãy ra ở những vùng quê hẻo lánh, ít người và khó kiểm soát ! Đặc biệt những ai không xem câu cá là thú tiêu khiển quanh năm, thì có thể mua giấy phép câu từng ngày, với giá là 2 yuan (khoảng hơn 5.000 VNĐ), cho một cần, và có giá trị chỉ trong ngày hôm ấy.

Ở Wuxi, một thành phố có tầm mức kinh tế trên trung bình, có khoảng hơn ngàn người có giấy phép câu cá do ủy ban cấp, trong đó có gần một nửa là người cao tuổi. Qui định bảo vệ và phát triển nguồn cá cũng khá nghiêm túc tại TQ, như : ao nhân giống các loại cá, hồ nuôi cá, hồ thủy lợi và các công tác gìn giữ và bảo dưỡng các vùng nước phục vụ cho nghiệp vụ...

 

Loại cá tầm (Sturgeon) cũng được thả nuôi ở sông Yang Tse (Dương Tử), và được bảo quản rất chặt chẽ, cho dù cửa sông thông ra biển ở thành phố Shanghai chỉ nằm trong tầm ném của của 1 chiếc cần surfcasting, nhưng tất cả những con cá tầm bị bắt nhầm, đều phải tức khắc thả lại ngay xuống nước. Ngoài ra, một trung tâm khoa học thủy sản cũng được thiết lập tại Yichang, với mục đích mà nhà cầm quyền TQ, mong đợi : bộ luật tổng quát về bảo vệ thủy sản, cùng với các quy chế địa phương, được phó thác cho các viên chức các cấp tỉnh, thành hay thôn, xả.

 

Phải nhìn nhận rằng, người Trung quốc rất nhiệt tình quan tâm đến công tác này. Và không phải tự nhiên, bỗng dưng cái hồ của công viên đẹp nhất thành phố Suzhou (Tô châu), lại trở thành một nơi nổi tiếng là nhiều cá nhất...

 

Giống hệt như trên sông Yonne (Pháp)

 

Ở tại nơi mà tôi đang cư trú, cá câu được thường dùng để ăn trong gia đình hoặc để tiếp đãi bạn bè, hay là đem bán ở chợ của khu vực, rất được giá, theo như tôi biết. Vào tháng mười, khi mùa thu đến, làm thắm đỏ các lá cây trong sự tĩnh lặng lững lờ của dòng nước dưới ánh mặt trời le lói chiếu. Có những buổi trưa, vào khoảng 3 giờ chiều, tại các địa điểm câu, dân câu lác đác kéo đến trên những chiếc xe đạp, vai đeo túi đựng cá hay buộc sau lưng, cần câu gác trên ghi-đông. Tôi cứ ngỡ rằng mình đang ở tại một làng quê, cạnh bên bờ sông Yonne của nước Pháp.

 

Nhiều lần trong tuần, dựa theo hướng dẫn ghi trong giấy phép cấp bởi ủy ban, họ (dân câu) đến đây để cùng nhau buông câu và trò chuyện, hoặc để làm quen. Những lời chào hỏi, cười hô hố trêu nhau, hoặc than phiền hay chuẩn đoán thời tiết của ngày mai, nhưng cũng có người im lìm chẳng nói gì, chờ cá cắn câu. Nhóm câu có chừng hơn chục người, nhiều người từng trải qua thời kỳ cải cách của cuộc "cách mạng văn hóa", vẫn còn trong bộ cánh "Sun Yat Sen" (Tôn dật Tiên). Còn những người khác, tân tiến hơn, trong chiếc quần bò bạc thếch, thũng đầy lỗ, cùng với áo tee-shirt mang về từ Hongkong.

 

Mồi câu chơn truyền

 

Yu Quing, Li Hua, Quian Guo và những người khác yên lặng ráp đường câu. Họ lấy ra từ túi đựng đồ câu những cục mồi đã chuẩn bị trước từ sáng nay, gói trong những miếng giấy láng không thấm nước. Loại mồi câu "chơn truyền" này rất quan trọng đối với họ. Họ không quản ngại thì giờ mất đi để bàn bạc, phê bình và thêm thắt ý kiến, để chỉnh sửa lại mồi câu mà cả bọn đang dùng. Mọi người còn nhắc, hôm qua, con cá (Bay yu) to nhất, đã câu được nhờ vào tép băm trộn trong bột dính.

 

Mồi câu làm bằng bột trộn nước, được vê hình chóp nón, treo trên đường câu. Màu vàng của gạo nấu chín, pha lẫn với bột mì và sữa bột, trộn chung với khoai lang luộc chín nhừ, bọc bên ngoài mấy con tép băm vụn, tạo thành một cục lủng lẳng. Mỗi người một cách, nhưng họ luôn bao lưỡi câu trước khi nắn mồi câu vào, bằng một con tép bạc. Đầu ở mỗi cần câu được kẹp một cái chuông lúc lắc, còn gọi là "lục lạc", dùng để báo cá. Có người cẩn thận hơn, còn "làm đẹp" cho mấy cái chuông tên "Xianling" này, bằng cách sơn thêm cho chúng màu đen, đỏ !

 

Mồi câu đã được liệng vào trong nước, mọi sự đã sẵn sàng, giờ thì ngồi chờ. Và cũng giống như những nơi khác trên thế giới này, họ chùm nhum từng nhóm 3, 4 người lại, để đấu hót chuyện đầu trên, xóm dưới, nhưng có cũng người thì chỉ thích một mình ngồi chống cằm, đợi cá cắn câu hoặc thì thầm với bà xả, người bạn đồng hành duy nhất trong mọi hoạt động thuần tuý gia đình.

 

Mỗi lần có người trong bọn "lên cá", thì y như rằng cả nhóm nhốn nháo, họ đổ xô lại để xem cá, đồng thời thẩm định giỏ đựng cá của "đồng nghiệp", mỗi khi được kéo lên để bỏ con cá vừa câu được vào trong ấy.

 

Hoàng hôn vừa buông xuống, mọi người dần dà xếp cần, và kéo giỏ đựng cá đang dìm trong nước lên bờ. Họ chất cá câu được, nặng trĩu ở phía sau xe đạp, và cùng nhau lên đường về nhà, vừa đạp xe sánh vai, vừa bi bô thuật lại những cảm giác dòng con cá lớn nhất, bị mắc câu khi nãy.

 

Cá trong ẩm thực của người Trung quốc.

 

Trong cách ăn uống của người Trung quốc (tươm tất khi có khách, đạm bạc ở ngày thường), món "cá" thường được đánh giá cao. Nếu ở những nơi mà cá hiếm, vì không có ai nuôi, thì câu cá có thể xem như săn bắn, và cá cũng thay thế thịt rừng. Thế cho nên, Yu Quing, Li Hua, Quian Guo và bạn câu của họ, luôn mang số cá câu được về nhà. Họ thường giữ cá luôn còn tươi sống, gần như ngay cả khi đặt trên đĩa. Tập quán ẩm thực "cá" của họ, luôn đi cùng với ý niệm : cá càng tươi càng ngon, vì thế cá phải được ăn thật nhanh, sau khi vừa bị giết chết. Có khi phải ăn ngay khi mà con cá vẫn đang còn sống ! Quan niệm "no kill" hay "catch and release" của người tây phương, thật tình mà nói : không có đất đứng ở đây !

 

Điều này, thật sự "đúng", khi mà người ta dùng cá để ăn với mục đích trị bệnh, hay làm thuốc. Điển hình, đó là loại cá "đen" (BBT : cá lóc, cá quả), một loài cá dữ luôn được xem như "kẻ hủy diệt" của mấy cái hồ nuôi cá bột. Chúng thường sinh trưởng ở những nơi có dòng chảy rất chậm, hay ở những thửa ruộng trồng lúa gạo. Được rộng trong khạp, lu hay ao nhà, "cá đen" là một thứ thuốc quí của mỗi gia đình, khi cần kíp. Vì người ta cho rằng chúng có tính năng : sinh sữa cho các bà mẹ, chóng làm sẹo các vết thương, điều tiết tiểu tiện, trị lành chấn thương tâm thần... "Cá đen" luôn đắt giá, luôn bị săn lùng, cho nên khi biến chế thành các món ăn, chúng luôn được tôn trọng như một sản vật quí hiếm.

 

<< cá đen

 

Thường, người chủ gia đình luôn dành cho mình nhiệm vụ "làm cá". Đánh vảy ngay khi cá còn sống, sau đó moi ruột tức khắc, không nói lôi thôi gì thêm. "Cá đen" bị cắt thành từng khúc, trong tình trạng vẫn còn đang giãy chết. Ngoài gia vị, người TQ còn thêm vào cái nồi to đựng cá, nấm và rau đậu. Tự nhiên, sẽ không thiếu món nước sốt hành phi kèm theo, và đây là món chính của bữa ăn.

 

Tùy hoàn cảnh, một người bạn trong thời gian trị liệu, hay một phụ nữ đang ở cữ, sẽ là khách mời. Ngoài ra, để trị viêm thận, "cá đen" được dồn vào bụng một vài loại dược thảo, kế tiếp bó lá sen, hấp cách thủy... còn là một bài thuốc cổ truyền. Tinh tế hơn, "cá đen" nếu được chế biến theo phương thức hoàng tộc, một "đặc sản" trên bàn ăn rất nổi tiếng của thành phố Suzhou (Tô châu) : sau khi nướng chín, thịt cá đượm một màu vàng trông khá đẹp mắt. Da cá, dòn và có vị chua ngọt. Dùng kèm với món đặc sản này, là thứ sốt sền sệt, có màu gỉ sắt được đổ đầy lên trên mình cá, tràn ra lòng đĩa. Để nhấm nháp, loại rượu đế cất từ gạo có vị ngọt như là rượu Porto của Bồ đào nha, luôn là chất đưa cay. Món ăn này, là một trong những món thường nằm trong thực đơn của những buổi tiệc chiêu đãi khách quí hay là lễ kết hôn.

 

Thật là một thế giới của dân câu khác xa với "cái" của chúng ta, mà tôi đã hân hạnh tiếp xúc. Mai này, nó sẽ ra sao ? Vài mươi năm sau nữa, tất sẽ biết !

 

(BBT: theo lời tác giả, thì đây là một hồi ký chuyến viếng thăm Bắc Kinh, ở tận năm 1989, vào thế kỷ trước. Từ đó đến giờ, sau 20 năm, đã có rất nhiều thay đổi, nhất là trong giới câu cá bằng cần. Dần dà, dân câu TQ đi từ "khám phá" này đến "khám phá" khác trong lĩnh vực câu cá giải trí. Cũng như Hàn quốc và Đài Loan, từ vai trò chỉ biết nhận hợp đồng gia công, làm theo mẫu mã đã thiết kế sẵn, để sản xuất thiết bị câu cho các nước Âu Mỹ. Giờ thì người láng giềng "to đùng" của VN đang tự đưa thương hiệu riêng của mình vào thị trường câu quốc tế, tương tự như Đài Loan và Hàn quốc trước đây.)

 

Một vài hình ảnh về buổi thi "câu Đài", cấp quốc gia được tổ chức tại

Fuzhou-Fujian (Phúc Châu - Kiến An còn gọi tắt là Phúc Kiến 27/10/2008)

 

Cuộc thi đã mở màn, chờ cá cắn câu.

 

Gỡ cá

 

Chuẩn bị vợt để "lên cá"

 

Khu điều hành của Ban tổ chức

 

Bộ môn câu cá bằng cần tay tầm gần (với cần câu ngắn) ở những hồ rộng được phân chia thành nhiều "lô" có diện tích nhỏ hơn bằng những con đê bê tông, và được thả rất nhiều cá mà bạn nhìn thấy ở những hình ảnh trên, hiện nay là thú câu cá tiêu khiển của người dân của một số tỉnh miền nam TQ. Cách chơi này đã được "hồi hương" về lục địa, bởi người dân Phúc Kiến sinh sống tại Đài Loan (đa số), từ cuối thế kỷ qua.

 

Môn "câu Đài", cũng đã du nhập vào VN trong khoảng vài năm gần đây, tạo thành một trường phái câu cá nước ngọt với "kỹ thuật câu có bài bản", đang được bành trướng rộng rãi ở 2 miền nam bắc. Tuy nhiên, do ảnh hưởng bởi nguyên lý phát sinh (Đài loan đất hẹp, phần lớn là hồ nhân tạo có diện tích khiêm tốn), cho nên kỹ thuật câu này rất khó triển khai và đạt hiệu quả ở các hồ rộng và sâu, hay ruộng, đầm có mực nước khá nông, hoặc tại các vùng nước tự nhiên như sông ngòi, kênh rạch... là những nơi mà đất nước VN chúng ta, được thiên nhiên phân bổ rất nhiều.

 

 

Video tham khảo :

 

Trung Quốc:

Đánh bắt cá bằng chim Cormorant trên sông Yangshuo, Tongli :

http://www.youtube.com/watch?v=WtVabJnPj4E&hl=fr

http://www.youtube.com/watch?v=QDDrz7E8-AA&hl=fr

http://www.youtube.com/watch?v=miOJEDEP35A&hl=fr

Câu cá và đánh chén (câu tay cá trắm cỏ):

http://www.youtube.com/watch?v=7fsc1LXkxAA&hl=fr

 

Đài Loan :

Câu tay:

http://www.youtube.com/watch?v=sW-x9Aecjrk&hl=fr

Câu cá lóc (quả) ở Đài Loan :

http://www.youtube.com/watch?v=nsTK4iXNYbM&hl=fr

Câu hồ dịch vụ :

http://www.livevideo.com/video/242DACB53921423A89068B2F2443A545/fishing-in-taiwan-002.aspx

Câu suối với mồi thìa :

http://www.youtube.com/watch?v=pRZvTmdxFmA&hl=fr

 

Tortue rùa (2009)

caucavietnam.com